เครื่องคำนวณมูลค่าไฟโซลาร์: ใช้เองเทียบกับขายคืน

วิธีใช้เครื่องคำนวณนี้

1. เลือกประเทศเพื่อโหลดราคาค่าไฟและราคารับซื้อโดยประมาณ
2. ใส่ไฟฟ้าที่ผลิตได้ต่อปี (ในไทยราว 1,400–1,600 kWh ต่อกำลังติดตั้ง 1 kWp) และไฟฟ้าที่บ้านใช้ต่อปี
3. ตั้งอัตราการใช้ไฟที่ผลิตเอง — สัดส่วนของไฟที่ผลิตได้แล้วใช้ทันที ไม่ได้ไหลย้อนเข้าระบบ
4. ใส่ราคารับซื้อ และค่าธรรมเนียมการขายคืน (ถ้ามี)
5. กด คำนวณมูลค่าโซลาร์

ประเทศไทยใช้ Net Billing ไม่ใช่ Net Metering

นี่คือจุดที่คนเข้าใจผิดมากที่สุด และมันเปลี่ยนผลการคำนวณความคุ้มค่าทั้งหมด

ในระบบ Net Metering (ที่หลายประเทศเคยใช้และกำลังทยอยยกเลิก) ไฟที่คุณส่งเข้าระบบจะถูกหักลบกับไฟที่คุณดึงมาใช้แบบหน่วยต่อหน่วย เท่ากับว่าไฟส่วนเกินมีค่าเท่ากับราคาค่าไฟเต็ม ๆ

แต่ประเทศไทยใช้ Net Billing ซึ่งคิดแยกกันคนละบัญชี: ไฟที่คุณซื้อจากการไฟฟ้าคิดราคาเต็ม (ราว 4 บาท/หน่วย เมื่อรวมค่า Ft และ VAT) ส่วนไฟส่วนเกินที่ส่งย้อนเข้าระบบ การไฟฟ้ารับซื้อในราคาเพียงราว 2.20 บาท/หน่วย

พูดง่าย ๆ คือ ไฟที่คุณใช้เองมีมูลค่าเกือบสองเท่าของไฟที่ขายคืน ทุกหน่วยที่คุณย้ายมาใช้ตอนกลางวันแทนที่จะปล่อยไหลย้อนเข้าระบบ คือกำไรที่เพิ่มขึ้นทันทีเกือบเท่าตัว

ผลที่ตามมาในทางปฏิบัติชัดเจนมาก:

• อย่าติดแผงเกินความจำเป็น ระบบที่ใหญ่เกินกว่าที่บ้านใช้ได้ตอนกลางวัน จะผลิตไฟส่วนเกินที่ขายได้แค่ครึ่งราคา ทำให้ระยะคืนทุนยาวขึ้น ไม่ใช่สั้นลง
• ย้ายโหลดมากลางวัน ตั้งเวลาเครื่องซักผ้า เครื่องล้างจาน ฮีตปั๊มน้ำร้อน และปั๊มสระให้ทำงานช่วง 10:00–15:00 น.
• แอร์คือเพื่อนที่ดีที่สุดของโซลาร์เซลล์ในไทย เพราะแอร์กินไฟหนักที่สุดตอนบ่ายซึ่งเป็นเวลาเดียวกับที่แผงผลิตไฟได้มากที่สุดพอดี บ้านที่มีคนอยู่กลางวันและเปิดแอร์ จะมีอัตราการใช้ไฟเองสูงมากโดยไม่ต้องพยายามอะไรเลย

อัตราการใช้ไฟเองกับความพึ่งพาตนเอง ไม่ใช่ตัวเดียวกัน

สองตัวเลขนี้ถูกสับสนกันตลอด รวมทั้งโดยผู้ติดตั้งเอง และมันตอบคนละคำถาม

ระบบใหญ่บนบ้านเล็กจะมีอัตราการใช้ไฟเองต่ำ (ไฟส่วนใหญ่ไหลย้อนเข้าระบบ) แต่ความพึ่งพาตนเองสูง (ยังครอบคลุมไฟที่ใช้ได้เกือบหมด) ส่วนระบบเล็กบนบ้านที่กินไฟหนักจะตรงข้าม เงินที่ประหยัดได้จริงถูกทำนายด้วยอัตราการใช้ไฟเองเท่านั้น เพราะมีเพียงมันที่หลบราคาค่าไฟเต็มได้

ผลลัพธ์บอกอะไรบ้าง

• มูลค่าสุทธิของไฟที่ขายคืน 1 หน่วย — ราคารับซื้อลบค่าธรรมเนียม ถ้าใกล้ศูนย์ การขายคืนแทบไม่มีความหมาย
• มูลค่าของไฟที่ใช้เอง เทียบกับ มูลค่าของไฟที่ขายคืน
• มูลค่าที่เสียไปจากการขายคืนแทนที่จะใช้เอง — ตัวเลขนี้คือสิ่งที่ใช้ตัดสินใจว่าควรซื้อแบตเตอรี่ ควรตั้งเวลาเครื่องใช้ไฟฟ้า หรือควรลดขนาดระบบลง
• อัตราการใช้ไฟเองและความพึ่งพาตนเอง วางเทียบกัน

กฎง่าย ๆ สำหรับเมืองไทย: ถ้าไฟที่ขายคืนมีมูลค่าราวครึ่งหนึ่งของไฟที่ซื้อ ทุกหน่วยที่คุณย้ายมาใช้ตอนกลางวันจะให้ผลตอบแทนราวสองเท่าของการปล่อยให้ไหลย้อนเข้าระบบ

คำถามที่พบบ่อย

ติดโซลาร์เซลล์คุ้มไหม?

คุ้ม แต่ความคุ้มอยู่ที่การใช้ไฟเอง ไม่ใช่การขายคืน เพราะไทยใช้ระบบ Net Billing ไฟที่ใช้เองมีค่าราว 4 บาท/หน่วย ส่วนไฟที่ขายคืนได้เพียงราว 2.20 บาท/หน่วย บ้านที่มีคนอยู่กลางวันและเปิดแอร์จะคุ้มเร็วที่สุด

การไฟฟ้ารับซื้อไฟส่วนเกินหน่วยละเท่าไร?

ประมาณ 2.20 บาทต่อหน่วยสำหรับโครงการโซลาร์ภาคประชาชน ขณะที่ค่าไฟที่คุณซื้ออยู่ที่ราว 4 บาทต่อหน่วยเมื่อรวมค่า Ft และ VAT ส่วนต่างนี้คือเหตุผลที่การใช้ไฟเองมีมูลค่าเกือบสองเท่าของการขายคืน

Net Billing กับ Net Metering ต่างกันอย่างไร?

Net Metering หักลบหน่วยต่อหน่วย ทำให้ไฟส่วนเกินมีค่าเท่าค่าไฟเต็ม ส่วน Net Billing ที่ไทยใช้ คิดแยกกัน: ซื้อไฟราคาเต็ม ขายไฟได้ราคาต่ำ ระบบที่ต่างกันนี้ทำให้การคำนวณความคุ้มค่าต่างกันโดยสิ้นเชิง

อัตราการใช้ไฟเองที่ดีควรเป็นเท่าไร?

บ้านที่ไม่มีใครอยู่กลางวันและไม่มีแบตเตอรี่ มักได้ 25–40% ถ้ามีคนอยู่บ้านกลางวันและเปิดแอร์ จะขึ้นไป 50–70% ได้ไม่ยาก การตั้งเวลาเครื่องซักผ้าและปั๊มน้ำร้อนช่วยเพิ่มได้อีก

ควรติดแบตเตอรี่ไหม?

เอาตัวเลข “มูลค่าที่เสียไปจากการขายคืน” มาเทียบกับค่าใช้จ่ายรายปีของแบตเตอรี่ (ราคาหารด้วยอายุใช้งาน) แบตเตอรี่หากำไรได้แค่ส่วนต่างระหว่างราคาซื้อไฟกับราคาขายคืน หักการสูญเสียในการชาร์จ–คายประจุ ยิ่งส่วนต่างกว้าง แบตเตอรี่ยิ่งน่าสนใจ

แผงโซลาร์ผลิตไฟได้เท่าไรในไทย?

ราว 1,400–1,600 kWh ต่อกำลังติดตั้ง 1 kWp ต่อปี บนหลังคาที่ไม่มีเงาบังและวางทิศทางเหมาะสม สูงกว่ายุโรปเหนือเกือบเท่าตัว